Dünyada Karaborsa

Karaborsa, dünyanın her ülkesinde ve çeşitli nedenlerle görülebilen bir illegal piyasadır. Her ürün için bir karaborsa çeşidi bulunabilir. Yazımızda dünyada karaborsa konusunu sizler için inceledik.
Dünyada karaborsa, tarihsel süreç içerisinde farklı kanallar yoluyla yaygınlaşmıştır. Özellikle savaş dönemlerinde ve baskıcı hükümetlerin benimsedikleri ekonomik sistemlerin bir getirisi olarak dünyada karaborsa faaliyetlerinin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Süreç içerisinde farklı ülkelerde gelişen olaylar, “Karaborsa nedir? sorusunun ön plana çıkmasına sebebiyet vermiştir.  Hükümet onaylı ve yasal olarak kurulmuş kanalların haricinde gerçekleşen ekonomik olaylar karaborsa olarak adlandırılır. Karaborsanın oluşmasına fırsat veren bazı etkenler bulunduğu için dünyada karaborsanın gelişimi için birçok parametrenin ön planda tutulması gerekir.




Karaborsanın oluşması ve yaygınlık kazanmasında hem I. Dünya Savaşı hem de II. Dünya Savaşı’nda ekonomik durumun gözden geçirilmesi oldukça önemlidir. Savaş dönemlerinde hükümetler, ekonomik sistemi içerisinde bulunulan savaş şartlarına göre yeniler. Bu noktada savaş sırasında iç politika yönetimi titizlikle gerçekleştirilir. İç politikaya yönelik alınan kararlar, ülkede karaborsacılık faaliyetlerine büyük bir etki sağlar. Özellikle savaş zamanlarında, olağanüstü hâl dönemlerinde enflasyon ve karaborsacılığın engellenmesi adına adımlar atılmalıdır.

Dünyada karaborsa faaliyetlerinin tarihsel seyrine bakıldığında, bu tür zorlu dönemlerde hükümet tarafından alınan kararların halkta panik yarattığı ve karaborsacılık gibi istenmeyen faaliyetlerin ön plana çıkmasına neden olduğu ifade edilebilir. Peki karaborsacılığın tarihsel seyrine bakıldığında önemli durak noktaları nelerdir? Halihazırda, en büyük karaborsa piyasasına sahip olan ülkeler hangileridir?

Karaborsanın Tarihi

Karaborsanın tarihi, ülkelerdeki ekonomik durum ile yakından ilişkilidir. Özellikle savaş dönemlerinde yaygınlaşan karaborsa, hükümetlerin benimsemiş oldukları ekonomik politikalar nedeniyle de ortaya çıkabilir. Bu hususlar dünyada karaborsa faaliyetlerinin, savaş dönemleri özelinde ve tek tek ülkeler üzerinden araştırılmasını zorunlu kılar. Bu bağlamda karaborsanın büyüklüğünün, ülkeden ülkeye değişiklik gösterdiğini ifade etmek mümkündür.

Karaborsanın boyutu için genel olarak şu etkenlerin belirleyici olduğu bilinmektedir:
  • Ekonomik gelişme (Genellikle karaborsa, gelişmekte olan ülkelerde yoğun bir şekilde görülür. Çünkü bu tarz ülkelerde geniş bir takas ekonomisi mevcuttur.)
  • Yasal müdahale ve mafya örgütünün varlığı (Karaborsa faaliyetlerine ne derece müdahalede bulunulduğu önemlidir. Bunun yanı sıra bir ülkede geniş bir mafya örgüt ağının bulunması, karaborsacılığın artmasında etkenler arasında yer alır.)
Belirtilen hususların her biri, dünyada karaborsacılığın yaygınlaşmasında temel etkenlerdir. Bu noktada, çok daha detaylı bilgi akışı adına I. Dünya Savaşı sonrasında ve II. Dünya Savaşı esnasında karaborsacılığı incelemek faydalı olacaktır.

I. Dünya Savaşı Sonrası Karaborsa

I. Dünya Savaşı sonrası karaborsa, yasa dışı faaliyetlerin yaygınlık kazandığı bir dönemdir. Bu bağlamda I. Dünya Savaşı karaborsa noktasında değerlendirilmesi gereken bir dönemdir. Bilindiği üzere I. Dünya Savaşı, birçok ülkenin dahil olduğu bir savaştır. Fransa, Osmanlı Devleti, İngiltere, Japonya, Amerika Birleşik Devletleri gibi ülkelerin dahil olduğu savaş, ülkelerin ekonomisinde parçalanmalar oluşmasına neden olmuş; ülkeler ekonomik olarak bir çıkmaza sürüklenmiştir. Bu noktada, savaşa doğrudan katılan Osmanlı Devleti’ni ve savaşın ülke ekonomisine etkilerini incelemek tarihsel olarak da doğru bir hamle olacaktır.

Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’na İttifak Grubu içerisinden dahil olmuştur. Savaşın çetin koşulları, Osmanlı’da ekonominin bozulmasındaki tetikleyici unsurlar arasında yer almaktadır. Savaşın başlaması, ithalatın zorlaşmasına sebebiyet vermiştir. İhracat ise neredeyse durma noktasına gelerek ülkede ekonomik anlamda çeşitli çıkmazlar baş göstermiştir. Osmanlı’da karaborsacılık, bu olumsuz koşullar dahilinde ortaya çıkmıştır.

Savaş döneminde Osmanlı Devleti’nde savaş ekonomisi uygulanmaya başlanmıştır. Bu nedenle askeri harcamalar için büyük bir pay ayrılmıştır. Fakat savaş nedeniyle tarımsal işgücü askere alınmış ve tarımsal faaliyetlerde azalmalar meydana gelmiştir. O dönemde alınmaya başlanan harp vergisi ve ekonomik anlamda yaşanan çözülmeler, karaborsa artışına neden olmuştur. Türkiye’de karaborsa  faaliyetleri kapsamında, Osmanlı Devleti’nin içerisinde bulunduğu durum ve karaborsacılıktaki artışın dikkat çekici olduğunu ifade etmek mümkündür. Zira o dönemden miras alınan bu uygulamalar Cumhuriyet’in ilk yıllarında ve ondan öncesinde Kurtuluş Savaşı sürecinde de devam etmiştir.

II. Dünya Savaşı Karaborsa

Dünyada karaborsacılık kapsamında incelenmesi gereken dönemlerden bir diğeri de II. Dünya Savaşı ve sonrasıdır. 1939-1945 yılları arasında görülen II. Dünya Savaşı, birçok ülkenin ekonomisinin kötüye gitmesine neden olmuştur. Müttefikler ve Mihver grubu olmak üzere iki grup oluşturan ülkeler, bu kanlı kıyım içindeki yerini almışlardı. Çok geniş bir alana yayılan savaşta ülkeler, ekonomilerini savaşa kanalize etti. II. Dünya Savaşı karaborsa noktasında İngiltere örneği üzerinden ilerlemek faydalı olacaktır.

İngiltere, savaş öncesinde yaklaşık 55 milyon ton gıdayı ithal ediyordu. Fakat savaşın başlaması ile bu durum çeşitli aksaklıklara uğradı. Özellikle Almanya, İngiltere’nin bu ithalatını engelleyebilmek için sabotaj çalışmaları içinde bulunmuştur. İngiliz ticaret gemileri Almanya tarafından batırıldı. Gıda ithalatının azalmaya başlamasıyla birlikte İngiltere’de karne sistemi uygulanmıştır. Çeşitli gıda ürünlerinde karne sisteminin uygulanması ve halkın bu ürünlere ulaşımının zorlaşması, karaborsacılık faaliyetlerine sebebiyet vermiştir.

Türkiye'de de II. Dünya Savaşı sırasında Varlık Vergisi çıkarılarak savaşın olumsuz etkileri giderilmeye çalışılmıştır. Her ne kadar Türkiye savaşa girmese de (savaşın sonunda Türkiye Mihver Devletleri’ne savaş ilan etmiştir) savaşın olumsuz etkilerine maruz kalmıştır. Bu durum, savaşta doğrudan taraf olan ülkelerin, savaşı kıyıdan izleyen ülkelere göre ekonomik sorunlarla mücadele ettiklerini de ortaya koymaktadır.

Dünyada Karaborsa Neden Yaygınlaşmıştır?

“Dünyada karaborsa neden yaygınlaşmıştır?” sorusunun yanıtını merak edenler için bu konuda çeşitli etkenlerin doğrudan etkili olduğunu söyleyebiliriz. Dünyada karaborsa, özellikle şu etkenler nedeniyle yaygınlık kazanmıştır:
  • Bir ülkede işsizlik oranının artması ve ülke ekonomisinin çeşitli etkenlerle mücadele ediyor olması,
  • Savaş dönemlerinde savaş ekonomisinin devreye girmesi,
  • Çeşitli nedenlerle ülkede bazı ürünlerin üretiminde yaşanan sorunlar,
  • Bir ülkede hükümetin çeşitli malları yasa dışı olarak nitelemesi,
  • Uygulanan ekonomik sistem.
Yukarıda saymış olduğumuz hususlar, bir ülkede karaborsacılık faaliyetlerinin yaygınlaşmasına neden olmaktadır. Devlet, alkol gibi zararlı maddelerin alım-satımını yasaklayabilir. Bu durum, yasaklı maddelerin alım satımının karaborsada yasadışı şekilde yapılmasına neden olur. Öte yandan ülke ekonomisinin yukarıda saydığımız durumlar nedeniyle olumsuz bir ivme yakalaması, ülkede karaborsacılığın artmasına sebep olacaktır. İşsizlik oranının artmasıyla birlikte kaçak çalışan insanların, gelirlerini devlete bildirmemesine neden olabilir. Bunun gibi hususlar, “gölge piyasalar” olarak adlandırılan karaborsacılığın yaygınlaşması sonucunu doğurur.

En Büyük Karaborsa Piyasası Olan Ülkeler

Günümüzde karaborsa piyasaları ile ünlenmiş ülkeler bulunuyor. Dünyada piyasalar üzerinden bir değerlendirme yapıldığında, en büyük karaborsalara sahip olan ülkelerin şunlar olduğunu ifade etmek mümkündür:
  • Yunanistan
  • İtalya
  • İspanya
  • Norveç
  • Almanya
  • Kanada
Bu ve bunun gibi ülkelerde karaborsa piyasasının oldukça geniş olduğu bilinmektedir. Ülkelerdeki karaborsacılığın yaygınlık göstermesinde farklı etkenler olduğu için liste içerisinde yer alan ülkelerin aynı nedenler üzerinden değerlendirilmesi mümkün değildir.

Dünyada hammadde krizi, ülkelerin ekonomi politikaları, ülkedeki işsizlik oranları ve daha pek çok husus, dünyada karaborsacılığın artmasına neden olur. Bu noktada, karaborsacılığın önlenmesi adına çeşitli önlemlerin alınması gerekmektedir. Türkiye’de 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 240. maddesinde karaborsacılığın önlenmesine dair çeşitli cezai yaptırımların olduğunu ifade etmek olanaklıdır.

 


Kategori:
Etiket:

Diğer Makaleler