Karaborsa Nasıl Ortaya Çıktı?

Dünyada ve ülkemizde karaborsa nasıl ortaya çıktı? Piyasa nasıl oluşur? İkinci Dünya Savaşı'nın karaborsada etkisi ne? Soruların cevaplarını bu yazımızda bulabilirsiniz.
“Karaborsacılık nasıl oluşur?” sorusu, dünyada ve Türkiye’de karaborsacılığın tarihini öğrenmek adına en doğru sorulardan biridir. Piyasadaki mal ve hizmetlerin alınması, stoklanması ve normal fiyattan çok daha yüksek fiyatla satılması karaborsacılıktır. Bu bağlamda, tarihin farklı dönemlerinde karaborsa örnekleri bulunmaktadır. Özellikle savaş dönemlerinde bir ürün bulunmaz olur. Bu ise zamanla stokçuluğun artmasına ve ürünlerin belirlenen fiyattan çok daha yükseğe satılmasına neden olur.




Peki karaborsa piyasası nedir, dünyada ve Türkiye’de karaborsanın tarihi hakkında neler söylenebilir? Türkiye’de Karaborsa konumuzu inceleyerek daha fazla bilgi alabilirsiniz.

Karaborsanın Nedeni Nedir?

“Karaborsanın nedeni nedir?” sorusu, karaborsacılığın ortaya çıkmasının nedenleri hakkında bilgi edinilmesini sağlar. Öncelikle belirtmek gerekir ki dünyada ve Türkiye’de karaborsa, benzer bir anlayış üzerinden varlığını sürdürmektedir. Ülkeler, yasalarla belirlenmiş sınırlar çerçevesinde ve belirli bir fiyat üzerinden ürünlerin satılmasına olanak tanır.
 
Fakat çeşitli nedenlerden ötürü ürünlerin belirlenen fiyattan çok daha yüksekten satılması, karaborsacılığın genel mantığıdır. Karaborsacılık özellikle savaş dönemlerinde ekonominin savaşa kanalize edilmesi nedeniyle yaygınlaşır. Üretimin azalması nedeniyle piyasada var olan ürünler stok edilebilir. Bu durum, ürünlerin belirlenen fiyattan çok daha yüksek fiyat üzerinden satılmasına ortam sağlar. Ürünlerin gizlice yüksek fiyattan satılması ise bahsi geçen ürünlerin karaborsaya düşmesi olarak tanımlanır. Bu noktada, tarihsel süreç içerisinde ve günümüzde karaborsa örnekleri bulunduğunu söylemek mümkündür.
 
Bunların yanı sıra bir ülkede ekonomik anlamda istikrarsızlık meydana gelmesi, karaborsacılığın artmasına neden olmaktadır. Çünkü ekonomik iktidarsızlık, arz ve talep dengesinde bozulmalara sebebiyet verir. Hem I. Dünya Savaşı hem de II. Dünya Savaşı dönemlerinde karaborsacılığın yaygınlaştığı bilinmektedir.

Karaborsa Piyasası Nasıl Oluşur?

“Karaborsa piyasası nasıl oluşur, hangi durumlarda ürünlerin arz-talep dengeleri bozulur?” sorularına yanıt olarak farklı nedenlerin etkili olduğunu söylemek mümkündür. Gizli bir ürün piyasası olarak tanımlanabilen karaborsa, çeşitli uygulamaların bir sonucu olarak ortaya çıkabileceği gibi savaş gibi ekonomiyi derinden etkileyen olayların meydana gelmesiyle de oluşabilir. “Karaborsa piyasası nedir?” sorusuna yanıt olarak şunları sıralamak olanaklıdır:
 
  • Yasadışı işlemler
  • Piyasada bulunmayan bir malın alınması ve daha yüksek fiyattan satılması

İnsan ticareti, uyuşturucu satımı vb. hususlar yasadışı işlemleri tarif eder. Bu tarz ticaretlerin gerçekleştirilmesi, karaborsa örnekleri olarak değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra yasaklanmamış bir ürünün satışı da çeşitli durumlarda karaborsacılık olarak tanımlanır. Örneğin piyasada bulunmayan bir gıda ürününün alınması, stoklanması ve ardından belirlenen fiyattan daha yüksek bir fiyat üzerinden satılması karaborsacılığa örnek olarak gösterilebilir.

Dünyada Karaborsa Nasıl Ortaya Çıktı?

“Dünyada karaborsa nasıl ortaya çıktı?” oldukça geniş bir araştırmayı gerektiren, komplike bir sorudur. Çünkü her ülkenin ekonomik olarak içerisinde bulunduğu süreçler birbirinden farklıdır. Bunun yanı sıra ekonomik politikalar da farklılık gösterdiği için ülkelerde karaborsacılığın yaygınlaştığı zaman dilimlerinin de farklı olduğunu söyleyebiliriz. Karaborsa, daha önce de ifade ettiğimiz üzere fiziksel ya da sanal dünyada, mal ve hizmetlerin yasadışı bir şekilde değiş tokuş edilmesidir.
 
Karaborsa terimi, temel olarak I. Dünya Savaşı’ndan sonra ortaya çıkmıştır. Yasadışı yollarla gerçekleştirilen mal ve hizmet alım satımını ifade etmektedir. Konuyu Amerika Birleşik Devletleri üzerinden detaylandırdığımızda karşımıza Kuzey Amerika ve Güney Amerika örnekleri çıkmaktadır. 19. Yüzyılda, Amerika’nın kuzeyinde içki ve diğer maddelere yönelik herhangi bir kısıtlama getirilmemiştir. Mallar üzerinde vergiler bulunmakla birlikte savaş döneminde kuzeyde ciddi kıtlıkların yaşanmadığı bilinen bir gerçektir. 
 
Bunun yanı sıra Amerika’nın güneyinde ise durumun çok daha farklı olduğunu söyleyebiliriz. Yine aynı dönemlerde güneyde, sanayi ve imalatta eksikliklerin yaşanması, zayıf bir dağıtım sistemi gibi hususların her biri karaborsacılığın artmasına neden olmuştur. Benzer durumun I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’nde de ortaya çıktığı bilinmektedir. Türkiye’de karaborsa takip edilen ekonomik politikalar, çeşitli ürünlerin üretimindeki azalmalar ve ekonomik sıkıntıların baş göstermesiyle artış göstermiştir.

Türkiye’de Karaborsa Nasıl Ortaya Çıktı?

Türkiye’de karaborsanın ortaya çıkışında, farklı etkenlerin olduğunu söylemek olanaklıdır. Bilindiği üzere ticaretin bulunduğu her yerde az ya da çok stokçuluk meydana gelebilir. Türkiye’de karaborsa ise II. Dünya Savaşı dönemlerinde ortaya çıkmıştır. Bunun yanı sıra Osmanlı Devleti’nde de karaborsacılığın olduğunu söylemek mümkündür. Bu bağlamda “Karaborsa Nasıl Yaygınlaştı” isimli yazımızda karaborsacılığın hangi faktörler nedeniyle ortaya çıktığı ve yaygınlık gösterdiği anlatılmaktadır.
 
Karaborsacılığın Türkiye’de yaygınlık göstermesinde Osmanlı Devleti ve II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’nin durumunu yakından incelemek önemlidir. Özellikle II. Dünya Savaşı döneminde Türkiye, savaş ortamının ekonomiye olumsuz etkisine maruz kalmış ve Türkiye’de o dönemlerde karaborsacılığa eğilimde artış meydana gelmiştir. Bu noktada Osmanlı dönemindeki karaborsacılığa da bir göz atmamız gerekiyor.

Osmanlı Devleti’nde Karaborsa

Osmanlı Devleti’nde karaborsacılığı ifade eden kavram ihtikârdır. İstifçilik, tekelcilik, vurgunculuk gibi kavramların tamamı, ihtikâr kapsamına girmektedir. Osmanlı Devleti’nin ekonomik anlayışı piyasaların gereksinim duydukları mal ve hizmetlerin bol ve kaliteli bulunmasını hedeflemiştir. Bunun yanı sıra mal ve hizmetlerin ucuz bir şekilde edinilmesi de Osmanlı Devleti ekonomisinde önemlidir. Türkiye’de karaborsa kapsamında Osmanlı Devleti’nin içerisinde bulunduğu ekonomik sürecin anlaşılması önemli ve değerlidir.
 
Osmanlı’da narh sistemi bulunur. Narh, bir mal ve hizmetin fiyatının yasal olarak belirlenmesidir. Osmanlı Devleti’nde narh sisteminin bulunması, karaborsacılığın önlenmesi adına çok değerlidir. 19. yüzyılın ortalarına kadar Osmanlı’da narh sistemi benimsenmiştir. Fakat daha sonra arz-talep ilişkisine göre fiyatların belirlenmesi esas alınmıştır. Bu da bir nevi serbest piyasa ekonomisi olduğundan karaborsacılık durumu yaşanmasına zemin hazırlamıştır. Zamanla ürünlerde istifçilik, tekelcilik gibi durumlar ortaya çıkmıştır. Ayrıca istifçilik, fiyatların çok daha yüksek fiyatlar üzerinden satışa sunulmasına neden olmuştur. Karaborsa ile zenginleşen bir kitlenin ortaya çıkması, Osmanlı Devleti’nde karaborsacılığın yaygınlaşması sonucunu doğurmuştur.

II. Dünya Savaşı Döneminde Türkiye’de Karaborsacılık

II. Dünya Savaşı döneminde Türkiye’de karaborsa yaygınlaşmıştır. 1939-1945 yılları arasında görülen II. Dünya Savaşı, her ne kadar Türkiye savaşa girmemiş olsa da Türk ekonomisini olumsuz bir şekilde etkilemiştir. Fakat Türkiye, o dönemde savaşa girme ihtimalini de göz ardı etmeden savaş hazırlıkları yapıyordu. Türkiye’nin o dönemde seferberlik ilanı yapması, eli silah tutan gençlerin silah altına alınmasına neden olmuştur. Bu durum, tarla ve köylerde çalışacak gençlerin olmaması anlamına gelmekteydi. Savaş koşulları altında Avrupa’da da üretimin azaldığını, Türkiye’nin ithalat noktasında sorunlar yaşadığını söylemek bu karaborsa sorunsalını açıklamak için iyi bir girizgâh olacaktır.
 
Türkiye, temel gıdaların temininde problem yaşadığı için bu durum farklı sorunların meydana gelmesine neden olmuştur. O dönemde Türkiye’de stokçuluk yaygınlaşmaya başlamıştır. II. Dünya Savaşı karaborsa faaliyetlerini ülkemizde tetikleyen ana unsur olarak görülebilir. Türkiye’de temel gıdaları stoklayan satıcılar, bu ürünleri çok daha yüksek fiyatlara satmaya başlamıştır. Bu durum, stokçuların yüksek kazanç elde etmesi ama devletin vergi geliri elde edememesiyle sonuçlanmıştır. Türkiye’de ortaya çıkan stokçuluk kapsamında çeşitli dönemlerde gerekli önlemler alınmıştır. Günümüzde de karaborsa ve stokçuluk ile ilgili yaptırımlar Türk Ceza Kanunu’nda bulunur.

Kategori:
Etiket:

Diğer Makaleler