Karaborsa Sebebiyle Oluşan Vergi Açıkları

Karaborsa, devletin de büyük kayıp yaşamasına neden olan bir piyasa yaratır. Sadece kazançlar esas alınsa bile devletin vergi kaybı onlarca milyar doları buluyor.
Karaborsa sebebiyle oluşan vergi açıkları, devletlere ciddi bir gelir kaybı olarak yansır. Vergi kaçırmanın bulunduğu her iş karaborsa kapsamına girer. Bu nedenle ülke ekonomilerine en fazla zarar veren uygulamalardan birisi karaborsa pazarıdır. Neredeyse her sektör için karaborsacılık faaliyetinden söz etmek mümkündür. Karaborsa kimi zaman devletle gelir paylaşılmak istenmemesi durumunda ortaya çıkar. Bazen de yasadışı bir uygulamayı gizlemek için tercih edilir.
 



Bu yazımızda karaborsa ve vergi kaçakçılığı, kayıt dışı ekonominin piyasalar üzerine etkisi, dijital kanallar üzerinden vergi kaçırma konularında bilgiler vereceğiz.
 
Yasal ve yasal olmayan farklı uygulamaların tümünün karaborsa sayılmasındaki temel bağlantı vergi kaçırmadır. Resmi ekonomi ve istatistiklere dahil olmayan ‘kayıt dışı ekonomi’ önü alınamadığı takdirde büyük vergi açıkları oluşmasına neden olur. Özellikle savaş ekonomisinin yürürlükte olduğu ve arz talep dengesizliğinin bulunduğu olağanüstü şartlarda vergi kaybının çok daha yüksek olduğu gözlenir.
 
Karaborsanın vergi açığı oluşturmasının nedenlerinden birisi; savaşlarda karaborsaya düşen temel ihtiyaç malzemeleridir. Yine savaş sonrası süreçte de karaborsa ve gelir sorunlarının izlerini görmek mümkündür. Ülkemizde ve dünyada farklı bölgelerde zaman zaman uygulamaya konan Savaş Ekonomisi ve Varlık Vergisi bu durumun en açık örneklerinden birisidir.

Karaborsa ve Vergi Kaçakçılığı

Karaborsa ve vergi kaçakçılığı, arzın az ve talebin fazla olduğu savaş dönemleri dışında özellikle devletler tarafından yüksek gelir vergileri talep edildiğinde yoğunluk kazanır. Vergi kaçakçılığı yapılırken farklı alanlarda mağduriyetler ortaya çıkar. Örnek olarak istihdam sahasında vergi kaçırma ile hem devlet geliri açısından vergi kaybı hem de kişisel açıdan insan hakları ihlalleri doğar.
 
Yeraltı ekonomisi, yasal ürün veya hizmetin vergi dışı satışı olabileceği gibi doğrudan yasadışı uygulamaları da kapsayabilir. Örneğin; insan kaçakçılığı, uyuşturucu satışı pek çok ülkede net olarak yasadışıdır ve her şekilde vergi kaçırma söz konusu olacağı için karaborsa kapsamında sayılır. Ancak bir gömlek satışı, durumun tabiatı itibariyle değil devletten vergi kaçırma nedeniyle karaborsanın kapsamına girer. Her bir vergi kaçakçılığı uygulamasının hukuki temel ve yaptırımları duruma göre netlik kazanır.

Kayıt Dışı Ekonominin Piyasalar Üzerindeki Etkisi

Kayıt dışı ekonominin piyasalar üzerindeki etkisi geniştir. Çünkü değişik sektörleri doğrudan ve aynı anda etkileme özelliğine sahiptir. Günümüzde yoğun şekilde karaborsa piyasası bulunan ayakkabı satışını ele alalım: Mevcut satış kayıt dışı olacağı için öncelikle devlet gelirleri zarara uğrar. Ayrıca vergi ödeyerek çalışan ayakkabı satıcıları yani reel sektör içinde ekonomik dalgalanmalar başlar. Vergisiz piyasaya sunulan ürünlerle rekabet gittikçe zorlaşır ve piyasadaki çok sayıda işyerinin kapanması söz konusu olur. Tüm bu gelişmeler ve kapanan işyerleri nedeniyle artan işsizlik, karaborsa faaliyetlerine eğilimi hızlandırabilir. Dolayısıyla süreç kısır bir döngü halini almadan önce sektörde vergi ödeyen kesimin desteklenerek kayıt dışı ekonominin önüne geçilmesi önem kazanır.
 
Karaborsa ile Piyasaya Sürülen Sahte Paralar, karaborsanın piyasalar üzerinde yaptığı büyük etkilerden birisidir. Öyle ki dolaşımdaki paranın değeri ve kullanımı konusunda ciddi kayıplar meydana getirme ve ülke ekonomisine zarar verme potansiyeli taşır.

Dijital Kanallar Aracılığıyla Vergi Kaçırma

Dijital kanallar aracılığıyla vergi kaçırma, internet çağının gelişmesiyle ortaya çıkan sanal bir karaborsa faaliyetidir. Eskiden iz bırakmamak ve yakalanmamak adına daha çok nakit akışı şeklinde gerçekleştirilen karaborsa süreçleri, ‘kripto para’ ve vergi kaçırma sistemine evrilmeye başladı. Bunun yanı sıra başta kişisel veriler olmak üzere kullanıcıların internet üzerindeki bilgileri de karaborsa tehdidiyle karşı karşıya kaldı. Dolayısıyla karaborsanın yeraltı piyasası son dönemlerin gelişen ekonomisi olan sanal pazar üzerinde de kendisini göstermiştir.
 
‘Karanlık internet’ adı verilen ve dijital kanallar yoluyla farklı alanlarda vergi kaçırma sağlayan bir alt piyasanın oluşması bu alandaki karaborsa pazarının mevcudiyeti anlamına gelir. Hukuki boşlukların fazlalığı ve internetin soyut bir mecra olması nedeniyle denetim sorunları; hala devletler nezdinde çözümlenmesi gereken güncel konular arasında yer alır. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiye erişmek için Dijital Dünyada Karaborsa başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
 

Kategori:
Etiket:

Diğer Makaleler