Merkez Bankası kimin? Hisseleri kime ait? 2021

Merkez Bankası hisseleri kime ait? Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kimin bankası? Merkez Bankası yabancıların mı? Bu soruların yanıtları makalemizde.
“Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası kimin? Merkez Bankası hisseleri kime ya da hangi kuruma / kurumlara ait? Merkez Bankası bağımsız mı? Merkez Bankası yabancıların elinde mi?” gibi sorular internette güncel olarak sorulmaya devam ediliyor. Türk Bankacılık ve Finans Sistemi içindeki en önemli aktörlerden biri olan Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası ile ilgili merak ettiğiniz soruları yazımızda yanıtlandırmaya çalışalım.
 



Merkez Bankası normal bir banka gibi işleyen bir operasyonel yapı değildir. Ülkemizin para otoritesi, rezerv bankası olarak işlem gören ve temel amacı para arz istikrarını sürdürebilmektir. Bu amaca paralel olarak farklı amaçları da vardır: Faiz haddinin belirlenmesi, tüm bankaların bankası olması, son kredi mercii olması gibi… Bunun yanında bankacılık ve finans konularıyla alakalı olarak bankalar ve diğer finansal kuruluşlar üzerinde denetleyici yetkileri de olabilir. Bu denetleyicilik esasen tedbirsiz davranan bankaların dolandırılmalarını engellemek amaçlıdır.

Merkez Bankası ne zaman kuruldu? Kurucusu kim?

Merkez Bankası’nın kuruluşu Osmanlı dönemine dayandığı iddiaları olsa da Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, milli bir banka olarak 30 Haziran 1930 tarihinde kuruldu. Milli bir banka kurulması için 1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Banası Kanunu çıkarıldı. Bir anonim şirket olarak faaliyetlerine başlayan banka, ilk kurulduğunda 150 bin hisseden oluşuyordu. Sonrasında ise Merkez Bankası’nın 1970 yılında 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası adıyla esasen günümüzdeki haliyle kurulduğunu da belirtmemiz gerekiyor. Kurucusu elbette ki Türkiye Hazinesi’dirMerkez Bankası’nın yabancıların elinde olduğuna dair savların nedenini ve neden Merkez Bankası’nın yabancı uhdede olamayacağını ilerleyen başlıklarda açıklıyor olacağız.

Merkez Bankası’nın sahibi kim?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın sahipliği ise karma mülkiyet esasına göre düzenlenir. Bu şu demektir; Türkiye Hazinesi ile hisselerin sahibi olan bankalar, Merkez Bankası’nın mülkiyetini ellerinde bulundururlar. Şu andaki başkanı ise Şahap Kavcıoğlu’dur.

Merkez Bankası hisseleri kimin? Ortakları var mı? Merkez Bankası yabancıların mı?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hisseleri 250 bin adet olup sermayesi 25 bin TL’dir. Hisselerinin nominal değeri ise 10 kuruşa denk gelir. Buradan da anlayabiliriz ki bankanın sermayesi ve hisseleri tamamen sembolik bir anlam ifade eder. Merkez Bankası bir anonim şirket statüsünde olsa da kar elde etmek gibi bir amacı yoktur.
 
Hisse paylarına bakılacak olursa, Merkez Bankası’nın yüzde 55,12’lik bir tutarı A Grubu hissedir ve bu hisse sadece Hazine’ye aittir. B sınıfı hisselerin oranı ise yüzde 23,25’lik bir oran teşkil eder. B Grubu hisselere ise sadece Türkiye’deki milli bankalar yani kamusal sermayeli bankalar sahip olabilirler. Az sonra inceleyeceğimiz konu olan ‘bankanın yabancılarda da hissesinin olması’ durumunu oluşturan hisseye geldik; C grubu hisselerin oranı ise yüzde 2,5’tir. C grubu hisseler 15 bin hisseyi geçmemek üzere milli bankalar dışındaki diğer bankalara ve bu bankaların imtiyazlı şirketlerine ait olabilir. Son olarak ise D grubu hisseler yüzde 19,12 oranında pay teşkil eder. Bu paylar ise Türk vatandaşlığı olan kişilere ya da bunların sahip olduğu tüzel kişilere ait olabilir.

Merkez Bankası yabancılara ait değildir ve ait olamaz!

Merkez Bankası’nın Osmanlı Devleti zamanına dayandırılmaya çalışıldığı gibi bir algıdan söz etmiştik. 1856’da İngiliz sermayesi ve Kraliçe Victoria’nın fermanıyla kurulmuş bir banka vardı. İsmine de Ottoman Bank denmişti. Osmanlı Devleti’nin borçları, bu banka kanalıyla tahsil edilmeye çalışılacak ve bu banka kanalıyla Osmanlı Devleti yıpratıldıkça yıpratılacaktı. Bir süre sonra Osmanlı Bankası devletin bankası olarak işlemeye başladı. Hatta öyle ki ilk Osmanlı banknotları 1863 yılında bu bankadan basıldı. Sonra oyuna Fransızlar da dahil oldu ve Bank-ı Osmani-i Şahane, Osmanlı Devleti’nin merkez bankası konumuna geldi. İngilizlerin bastığı Osmanlı banknotları!..  Elbette günümüzde merkez bankamız olarak işleyen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın bu bankayla uzaktan yakından bir devam ilişkisi olamaz.
 
Diğer algı ise yabancılara ait hisselerin çok fazla olduğu ve bu açıdan Merkez Bankası’nın yabancılara ait olduğu algısıdır ve bu da yanlıştır. Bir yabancı kuruluşun Merkez Bankası’ndaki hissesi asla yüzde 6’yı geçemez. Bu hisselere sahip olanlar ise Merkez Bankası işlemlerinde ve işleyişinde söz sahibi olmak ya da oy kullanmak benzeri hakları elde edemez.

Merkez Bankası hangi statüdedir? Merkez Bankası ne iş yapar? Kredi verir mi?

Merkez Bankası, bankaların bankası olarak işlev gören bir bankadır. Amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Amacıyla çelişmediği sürece ülkenin kalkınmasına destek verecek tüm para politikalarını üretip faaliyet sokabilir. Tek başına bu işlemleri yürütmek için kimseye hesap vermek zorunda da değildir yani bağımsız bir yapısı vardır. Banka amacını gerçekleştirmek için kurumları denetleyebilir. Paranın dolaşımını sağlamak ve ülkenin parasını basmak başlıca görevidir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, bu amaçlara uygun olarak hükümetin mali ajandır. Yani kabaca devletin alacak – verecek işlerinde sorumludur. Kamu borçlanma ihaleleri açarak borçla hükümet arasındaki aracıdır.

Merkez Bankası, bankaların bankası olması hasebiyle direkt kullanıcıya yani vatandaşa bir kredi hizmeti vermez.

Merkez Bankası çalışan sayısı kaç?

Merkez Bankası çalışan sayısı 2020 yılı faaliyet raporunda 3499 olarak verilmiştir. Bu süre içinde pek çok değişikliğin yaşanmış olabileceğini de belirtelim. Aynı zamanda Merkez Bankası 2020 faaliyet raporunda mevcut altın rezervini, dolaşımdaki banknot adedini, emisyon hacmini, ödeme sistemleri üzerinden geçen ödeme tutarlarını, reeskont kredileri toplam limitini öğrenebilirsiniz.

Kategori:
Etiket:

Diğer Makaleler